زمين را گسترانيديم بر آب ، پس نيكو گسترانيديم . اين ثنا است بر ذات خود تعالى و تقدس . و جاى ديگر كفار مكه مخاطب‌اند مىگفته‌اند كه ما برانگيخته ديگر نخواهيم شد . قوله تعالى « أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها « 1 » » مىگويد از بعث شما سختريد در خلقت يا آسمان كه بنا كرد خداوند آن را و برداشت بلند بىستون ، پس راست كرد آن را ، يعنى هموار [ ه ] زنده كردن شما از او سختر نيست . پس از آن گفت « وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها » « 2 » و زمين را بگسترانيدن « 3 » بعد از آفريدن آسمان شده است ، در كلام پس از خلقت آسمان ذكر كرده گسترانيدن را گفته نه آفريدن را . اكثر علما برآنند كه اول چيزى كه قدم از سراچهء عدم به عالم وجود نهاد قلم بود و اين حديث مىگويند از بهترين كاينات است « اوّل ما خلق اللّه القلم » پرتو اين معنى بر پيشگاه ضمير منير هوشمندان آگاه مىتابد كه نخستين دوحهء آفرينش كه سر بر فلك اخضر كشيد ، نهال خجسته ظلال قلم بود ، چنان كه مولانا جامى گفته : اولين زادهء قدرت قلم است * كه ز نوكش دو جهان يك رقم است لهذا خالق بيچون در سورهء « نون » كلمهء « و ما يسطرون » را قرين قلم داخل قسم ساخته ، مىگويد « ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ « 4 » » اكنون كه سنهء اربع و اربعين و الف هجرى است ، هشتصد و شانزده هزار و يكصد و چهل و هفت سال است كه از اتمام عالم و حركت افلاك و انجم

--> ( 1 ) - سورة النازعات ، 79 . آيات 27 و 28 . ( 2 ) - سورة النازعات ، 80 . آيهء : 30 . ( 3 ) - اصل : و زمين را بعد از آفريدن آسمان بگسترانيدن ( 4 ) - سورهء القلم ، 68 . آيهء : 1 .